Hoa Lan và Công Dụng

Hoa Lan và Công Dụng

Hoa lan ngoài việc đem hương sắc để tô điểm cho đời, cho người phụ nữ thêm đẹp thêm tươi, hoa lan cũng còn dự phần vào việc cung phụng thực phẩm hay những vị thuốc cho con người.

Nói đến hương thơm, khoảng 500 năm trước Tây Lịch đức Khổng Phu Tử đã đi qua một vùng núi rừng thâm u thấy có hương thơm ngào ngạt, tìm ra mới biết có nhiều hoa lan trong đám cỏ dại nên đã than rằng:

Hiện nay có rất nhiều hãng mỹ phẩm như Shiseido, Gucci chế tạo nhiều loại nước hoa từ hương thơm của hoa lan, nhất là từ loài Cattleya.

Từ thời hồng hoang con người đã biết ăn trái cây, ngũ cốc sau đó đến thịt các thú vật. Mới đầu chỉ ăn cho khỏi đói, cho đủ sống, dần dà muốn ăn cho ngon, con người lại tìm những thức ăn bổ dưỡng trong nguồn thực phẩm dồi dào trên vũ trụ. Từ các loài động vật, thủy sản cho đến cây cỏ người ta cũng chẳng từ để tìm ra những món khoái khẩu và những chất để tăng cường sinh lực.

Năm 1520 nhà thám hiểm Cortez đã mang trái Va Ni từ cây Vanilla planifolia từ Mễ tây cơ về Âu Châu và từ đó đến nay mùi thơm này không thể thiếu trong các kỹ nghệ bánh kẹo và nước hoa.

Từ lâu người Thái Lan và người Trung Hoa đã biết dùng hoa của cây Dendrobium chrysotoxum (Kim điệp) ngâm trong bình nước. Mùi thơm của đóa hoa Kim điệp tỏa ra thoang thoảng một chút mùi mật ong, thành một thứ giải khát tuyệt hảo. Thân cây Dendrobium nobile và cây Dendrobium crumenatum hầm với thịt gà hay xương heo là món ăn bổ dưỡng của người Trung Hoa.

Người Thổ nhĩ kỳ và nhiều nước ở Trung Đông đã dùng củ những cây địa lan Orchis maculata, Orchis militaris và Orchis latifolia để làm nước uống coi như là một thứ thuốc tăng cường khả năng sinh lý (Xin xem bài “Salep, Thần dược của quý ông”).

Các thổ dân thuộc bô lạc Koori tại Úc đã nướng những thân cây Dendrobium speciosum hay những củ địa lan để ăn. Tại các quần Madagascar, Comoros, Mascarene tại Phi Châu. lá cây lan Jumellea fragans được dùng làm trà với tên là ‘Faham Tea’.

Những củ địa lan Disa, Habenaria và Satyrium gồm khoảng 85 giống đã được các người dân ở Tanzania, Zambia and Malawi dùng làm thực phẩm từ lâu. Mỗi năm dân chúng vùng này tiêu thụ khoảng 40 tấn, làm cho tổ chức CITES phải ra lệnh cấm khai thác.

Người Mễ Tây Cơ (Mexico) ngâm thân cây lan Laelia superbiens trong nước rồi nghiền nát ra làm thành một món ăn trong ngày lễ các thánh.

Một vài nơi tại Ba Tây (Brazil), người ta dùng trái cây Leptodes bicolor để làm mùi vị cho một thứ kem như người ta đã dùng vanilla hay người Việt dùng kem sầu riêng vậy.

Những người da đỏ tại Bắc Mỹ đã có một thời dùng củ những cây lan hài Cypripedium làm thực phẩm. Gần đây trong các tiệm ăn sang trọng, các món ăn thường được trang trí với những bông hoa lan Dendrobium mầu tím sẫm. Từ năm 1960, vài tiệm ăn tại Hawaii, người ta còn trộn hoa Vanda và Phalaenopsis vào trong salad với scallops hay chiên ròn và dùng đường bọc hoa lan làm kẹo. Thực ra hoa lan không có loại nào độc cả và cũng có thể dùng làm thức ăn được và chỉ cần một tháng là tẩy sạch mọi thứ thuốc diệt trùng.

Tại Singapore các lớp dạy nấu ăn cũng có món hoa lan sào và nước sốt dược ép ra từ hoa lan. Giới thực vật cho biết là hoa lan cho nhiều Vitamine C và chất sợi trong thức ăn. Nhưng thực phẩm từ hoa lan có ngon hay không tùy theo khẩu vị mỗi người, có người cho là ngon ngọt nhưng có người cho là dai nhách, chan chát, hoặc hôi như mùi hẹ sống.

Từ thế kỷ thứ 28 trước Thiên Chúa Giáng sinh, trong các vị thuốc Bắc người Trung Hoa đã dùng trên 50 giống lan như Annoectochilus, Bletilla, Dendrobium, Gastrodia v.v…

Cây Dendrobium officinale được dùng làm thuốc chống các chứng: mệt nhọc, đầy bụng, cao áp huyết v.v…

Những cây Dendrobium officinale, Den. aduncum, Den. hercoglossum, Den. hancockii, Den. lodigesii được dùng nhiều hơn cả. Riêng cây Den. nobile (Hoàng thảo dẹt, Thạch hộc) được dùng để chữa các chứng bệnh: khát nuớc, khô miệng, hạ nhiệt, sưng phù, bất lực, đau đớn khi có kinh nguyệt v.v…

Tại Nhật Bản có huyền thoại về một hoàng hậu say sưa với hương thơm của cây Cymbidium ensifolium mà sinh ra tới 13 người con.

Tại Ấn độ quả lan Cymbidium hookerianum được dùng làm thuốc cầm máu, chữa các vết thương.

Tại Đài Loan lan Anoectochilus formosanus được dùng làm thuốc chữa cao áp, huyết, rối loạn gan và mật.

Từ lâu người Trung Hoa đã dùng khá nhiều hoa lan trong các phương thuốc cổ truyền, ngày nay người ta lại tìm thấy trong các cây Dendrobium có chất kích thích cao và được các dược phòng Trung Hoa quảng cáo là có thể thay thế chất dimethylamylamine (DMAA) để lôi cuốn khách hàng.

Vào tháng 3-2012 đã có một vụ thưa kiện một viện chuyên bào chế các chất phenylethylamine nói là từ những cây Dendrobium, nhưng thực sự chỉ là một chất hoá học.

Ngoài những chất trong các cây Dendrobium mà Trung Hoa gọi là Shi-Hu, họ còn dùng cây: Gastrodia elata gọi là Tian-Ma để chữa các chứng: Nhức đầu, Chóng mặt, Kinh phong, Vọp bẻ, Lãng tai v.v…

Blettia để chữa các chứng: Xuất huyết, Ói mửa ra máu, Ho lao và Ung buớu v.v…

Kể ra trong các vị thuốc Bắc của Trung Hoa còn nhiều cây lan nữa, nhưng công dụng của nó có hiệu nghiệm hay không lại là chuyện khác. Tại Việt Nam đã có nhiều người mất mạng vì những thứ thuốc xuất phát từ Trung Quốc không nhãn hiệu nói là chữa được các bệnh đau nhức, sơ gan nhưng khi kiểm nghiệm lại thấy có nhiều hoá chất độc hại. Nhất là hiện nay các sản phẩm mang nhãn hiệu Trung Quốc nổi tiếng toàn là hàng giả mạo, từ nhân bánh bao là giấy báo, gạo bằng nylon, trứng giả, rau giả, nông phẩm đầy rẫy những chất hoá học cao hơn hàng trăm lần mức độ đã được cho phép v.v…